Van Hattem naar de IJsselbrug

From Hattem to Bridge over the IJssel River

Boerderij Flip Hul - Hoofdingang

Het was verbazend dat het landgoed nog steeds zo natuurlijk en goed onderhouden was precies zoals het was in 1944-45 toen een groot aantal van schijnbare belangrijke mensen hier ondergedokn zaten. The boswachter leide Ton rond. Niet veel was veranderd. De vijver waar hij als kind veel keer bij gezeten had om naar gramofoon platen te luisteren met Ketélby's muziek op de opwindbare gramafoon was er nog steeds. De kamer waar hij geslapen had keek nog steeds over de achtertuin maar het uitzicht werd belemmerd door hoge Arbor Vitea struiken die ontzaggelijk hoog gegroeid waren sinds hij die laatst gezien had.

Zijn oude slaapkamer zag er groter uit dan vroeger. Maar de boswachter legde het uit. In de oorlog waren er false muren en daar sliepen de onderduikers achter. Dus waar vroeger maar een bed kon staan stonden er nu twee. De grote zitkamer was ook niet veranderd en de open haard waar hij dikwijls voor in slaap gevallen was toen de politieke discussies te zwaar werden was pecies zoals vroeger. Het was goed om het allemaal weer eens te zien en te realizeren dat het niet allemaal een droom geweest was.

Organisatoren en TV crew verzamelen bij de poort

In overeenkomst met de organisatoren in Hattem, verzamelde de deelnemers zich buiten de Dijkport om 11:15 uur om de laatste maar toch belangrijke wandeling van de heruitvoering te maken.

Deelnemers en kijkers blokkeren de straat

De groep begon te lopen bij ongeveer 11:30 uur alhoewel het moeilijk was om een oog op de deelnemers te houden om dat tegen die tijd honderden mensen zich bij de stoet hadden aangesloten of langs de weg stonden dat nu de Bevrijdingsweg genoemd word omdat de bevrijders van die richting waren gekomen toen ze Hattem bevrijden van de Duitse bezetting.

Oud & jong; gezond & invalide; allemaal komen ze mee

Omdat de wandelaars op verschillende snelheden liepen had de hele stoet zich uitgestrekt over verschillende kilometers. Die lijn werd nog langer gemaakt omdat de fietsers en daarna de leger voertuigen ook volgden. Het was daarom af en toe nodig om de kop van de stoet tegen te houden.

Familie groepen en vrienden

Het was haast niet mogenlijk om iedereen de kans te geven om in te halen. Er waren al grote groepen mensen vooruit gegaan om zo dicht mogenlijk bij de middelste boog van de brug te komen waar verschillende jaren geleden een herdenking plakaat geplaatst was.

Ed v/d Beld & Leo Ros leiden deze groep

Een overlevende van de originele hongertocht van  1944-45, Rebecca Bredius - van Otterloo las haar eigen compositie, een weeklacht, over de gebrek aan interest van de jongere mensen van vandaag die niet door hebben dat zij, net zoals hun ouders en groot ouders in 1944-45, deze slechte ervaringen mee zouden kunnen maken

Bijstaanders wachten al op de brug

Er geen realisering is dat er nu ook veel jongere kinderen zijn rond de wereld die de zelfde traumaitische ervaringen hebben van oorlog om hun heen zonder dat er iemend zich daar schijn baar iets van aan trekt.

Rebecca leest haar compositie
(Rebecca reads her composition)

A prayer

Het was nu tijd om nog eenmaal onze vaarwel te zeggen tegen de gene die nu niet meer bij ons zijn. In een eenvoudige ode, Ton van Vugt voor het sprak:

Moeder,
Moeders,
Vaders,
Kinderen,
De bloemen die wij nu hier neer leggen
zijn in jullie herinnering.
Weet nu, dat na al die jaren die nu voorbij gegaan zijn,
dat wij je nog niet vergeten zijn.

"De bloemen werden neer gelegd en
er was een minute stilte"

A moment of silence

Flip Hul - Front of building

It was astonishing to Tony that the estate was virtually in the same pristine and well kept condition that it had been in 1944 -45. It then housed a large number of VIPs that were in hiding from the German occupier. The Boswachter (Estate Manager) guided Tony around. Hardly anything had changed. His favorite hiding place, an ornamental pond where he had sat many a times, to play Ketélby's music on a windup gramophone, was still there. The room that he had slept in still overlooked the ornamental garden but the view was now obstructed by Arbor Vitae that had grown hugely since he had last seen them in 1945.

His former bedroom seemed a lot larger then before. Then his host explained that during the war years there had been false walls behind which those in hiding slept during the night. These partitions had long since been removed. Whereas in his day only one bed fitted the room, it had now holds two beds. The large sitting room had changed little and the fireplace where he had fallen asleep many times when the political discussions became too heavy was as before. It was good to see it all again and realize that it had not been just a dream.

The participants gather at the Dijkport

In agreement with the Hattem organizers, participants gathered outside the Dijkpoort (old City Gate) at 11:15 to commence the final but important walk that was part of the last phase of the reenactment.

It's time to get on our way!

The group got underway by about 11:30. By that time official participants had mingled with hundreds of people that had joined or lined the route along the road that is now called Bevrijdingsweg (Liberation Road) in honor of the Canadians that had approached from that direction when liberating Hattem from German occupation.

Walking or riding in an Army truck: All join in

Because of the greatly varying speed of walkers the procession by that time had stretched out over several kiliometers. This was made longer because of the long line of WW II vehicles that escorted the walkers as well as the bicycle riders on this final stretch.

From far and wide (Canada, Australia & Hattem)

It was therefore necessary, from time to time, to hold back the head of the column to give others the opportunity to catch up. That was virtually impossible as large groups of people had already gathered on the bridge span near the center where a commemorative plaque had been affixed some years ago.

Approaching the IJssel Bridge

A survivor of the original hongertocht of 1944-45, Rebecca Bredius - van Otterloo, read a composition, a lament, concerning the lack of realization by the young people of today that do not realize that they too could face, at any moment, the same deprivations as their parents and grandparents had experienced in 1944 - 45

The camera crews are also ready

The almost total disregard that there are other children around the world that are experiencing the trauma of war without anyone seemingly caring about their lot was also covered. (Rebecca's presentation is reproduced below.)

Remembering
(Herdenking)

Bridge between Fear and Hope

It was time to bid our farewells to those that have experienced the "honger tochten" but that are no longer among us. In a simple ode, Ton van Vugt, spoke:

Mother,
Mothers,
Fathers,
Children.
The flowers that are now placed here
are in remembrance of you.
Know, that despite all the years that have passed,
we have not forgotten you.

"The flowers were laid and
 a minute of silence was observed."

A Final Tribute

Jong en oud verlaten de brug

The long line of people approach Zwolle

Net zoals in de hongerwinter toen de brug een barriere kon zijn tussen vooruitgang of terug keren; hoop en wanhoop; en leven of sterven, het zag er nu naar uit dat als een herinnering aan het verleden deelnemers zouden misschien niet de hele brug over kunnen gaan om Overijssel te bereiken.

Arie verteld: Hier stonden de Duitse Wachten

Het was schijnbaar te moeilijk geweest om een veilige plaats voor deelnemers op te zetten in het Engels Park waar zij afscheid konden nemen van de lokale bevolking gasten en van elkaar na deze buitegewoon geslaagde heruitvoering.

Invitatie op de IJsselhoeve

Niettemin, net zoals in de donkerste dagen van de oorlog kwam er een gewone man naar voren. Deze boer die zich de verhalen van zijn vader, die land aan beide kanten van de IJssel had, kan herinneren, opende zijn boerderij, de IJsselhoeve.

Op het erf van de boerderij

Het was om de deelnemers een plaats aan te bieden om even te rusten na de lange en emotionele 150 km wandeling van Rotterdam tot dit eindpunt. Het was nu de tijd voor deelnemers om afscheid te nemen.

Tijd om afscheid te nemen

Zijn grootmoedige geste bracht de heruitvoering tot een warme sluiting. "Dank-U-wels" werden aangeboden, afscheids groeten werden uitgewisselt en een ieder ging naar huis met vrede.

Lodewijk van Til & Jan de Ruiter

Just as in the Hongertocht, when the bridge could be the barrier between going forward or returning, hope and despair and between life or starvation, it now appeared that as a grim reminder of the past, participants might be unable to completely cross the bridge to enter Overijssel province.

Depictions of the IJssel Bridge

It had proven just too difficult to setup a safe arrival point in Het Engels Park where participants could bid their farewells to the local people and to each other after an otherwise highly successful reenactment.

Mrs. van Driesten and our host Farmer Dubbeldam

However, just as in the deepest days of the war an ordinary man came forward. A farmer who recalled the stories of his father who had owned land on both sides of the river, opened his farm, "IJsselhoeve" at the foot of the far side of the bridge.

Participants mingle in the farm yard

It was to offer participants sustenance and a respite from the long and emotional track that had led them the 150 km (100 miles) from Rotterdam to this destination. It was now the time to say "Good Bye."

Time to say our Good Byes

This magnanimous gesture brought the proceedings to a warm human conclusion. "Thank You's" were offered, fond farewells were exchanged and all went their own way home in peace.

Ton van Vugt and Lenie & Lodewijk van Til

Toespraak van Rebecca Bredius - van Otterloo
bij kranslegging op 12 augustus 2007
op de IJsselbrug.

Beste aanwezigen,

Op deze voor ons zo merkwaardige maar herkenbare plek, is aan mij de eer om die mensen te bedanken die in hun vrije uren dit mogelijk hebben gemaakt. Een groot applaus voor deze mensen is op plaats.

Na zoveel jaren nog herinneren wat het betekend om honger te hebben. Om als moeder tegen een hongerig kind te moeten zeggen: ik heb geen eten meer. Dat was in die verschrikkelijke tijd onze grootste angst. Ik dacht: “Als ik later zelf kinderen heb, laat mij dan nooit hoeven zeggen: ik heb niets meer om je te eten te geven”.

Ook veel van mijn leeftijdgenoten die hier zijn zullen, net als ik, moeite hebben met de beelden op de tv van uitgemergelde mensen en kinderen die ook nu nog moeten smeken om eten. Ook zullen heel veel mijn leeftijdgenoten nog steeds de frustratie voelen om eten weg te moeten gooien, dan voel je je nog steeds slecht.

Velen hier, zullen met mij, ook wel eens denken: Wat heeft de wereld van deze dingen geleerd? Op scholen wordt hier nooit over verteld. Terwijl het toch niet meer voor mag komen in een wereld waarin wij nu leven! De laatste kerstdagen zag ik op tv de beelden van de voedselbanken die in het leven zijn geroepen. Voor mij en voor velen van u waarschijnlijk onbegrijpelijk.

In een wereld waarin kinderen spelen met spelletjes van honderden euro’s, leven ook gezinnen, alleenstaande moeders, oude mensen die onder bepaalde omstandigheden afhankelijk zijn geworden van wat anderen kunnen missen. De antwoorden van je kleinkinderen op je onbegrip: "Ja oma, we leven nu eenmaal in een andere wereld." Dan is het zwijgen en terug denken aan toen het beste wat je doen kunt. Zelf denk ik wel eens, en ik denk veel van mijn leeftijdgenoten: “Ik pas niet meer in deze wereld”. Onze denkwijze ligt op een heel ander niveau.

Mijn eerbied en van die van velen met mijn, gaat uit naar allen die ons geholpen hebben om ons veilig deze IJsselbrug over te loodsen om onze voedseltochten te volbrengen. Niet lang daarna werd de brug gesloten en bewaakt zodat het onmogelijk werd om naar huis terug te keren. De mensen hier in de regio hebben ons opgenomen als familie ontvangen in hun gezinnen. Wij hadden geen honger meer, maar overbleven onze gedachten aan thuis waar ze zonder eten zaten en je niet wist of ze nog wel in leven waren. Uit mijn naam en ook die van alle aanwezigen: "heel veel dank aan al die families van boven de IJssel.

Onze leeftijdsgroep wordt steeds kleiner. Niet iedereen wordt 80 jaar of nog ouder. Deze dagen hebben mogen laten horen en voelen wat ze voor ons hebben betekend. In mijn geval misschien wel een bijzondere. Ik wordt nog steeds gezien als een soort half zusje. Wat er toen was, is er nog steeds. Want zolang ik leef zal het contact met hen er blijven. Laat de jeugd die hier aanwezig is, met opa of oma, er aan denken wat een wereld het is om geen honger te kennen en waardeer hoe het nu is.

Jammer genoeg zijn er landen op de wereld waar honger, verdriet en ellende is. Kunnen wij hier nog iets aan veranderen? Wij zijn toch nog strijdbaar en niet te oud om te kunnen bemiddelen voor een wereld waar dit nooit meer voorkomt! Zolang ik leef zal ik blijven vertellen en natuurlijk niet alleen over de honger. Maar ook over de saamhorigheid en de angst die je steeds bleef achtervolgen.

Nu zullen mijn achterkleinkinderen zeggen: ‘Oma, hebt u dat echt allemaal meegemaakt?’. Via mijn kleindochter is mijn relaas te lezen op www.hongertocht.org. En mijn relaas is wat velen van de hier aanwezigen en mensen die noodgedwongen thuis moesten blijven of er er niet meer zijn, op een of andere manier hebben mee gemaakt in de hongerwinter.

Ik dank uw wel dat u naar mij hebt willen luisteren en wens u nog een fijne dag samen.

Rebecca Bredius - van Otterloo

Speech by Rebecca Bredius - van Otterloo
at the flower tribute on 12 augustus 2007
on the IJssel Bridge.

Dear audience,

On this for us us a remarkable day on a memorable site, I have the honor to thank those that made their free time available. An applause, please for these people would now be in order.

After that many years to still remember what it meant to be hungry. Having to say to a hungry child: "We are out of food." That in that terrible time was our greatest fear. I thought: "When I have children myswlf, I hope that I never have to say that: "I don't have any food anymore to give you to eat."

Also, many of those in my age group that are present here might, as I have, difficulty with the images of emaciated people  and children that have to beg for food because of their hunger. Also, many of my age group would still be frustated when we have to throw food away. That still makes you feel terrible.

Many here present, might sometimes think as I do: What has the world learned from these ezperiences. On our schools nothing is told about this. Even though that shouldn't be allowed in the world where we now live. Last Christmas I saw the pictures of the foodbanks that have again bee created. For me and possibly for others is that absolutely not comprehensible.

In a wordld where children play with toys that cost hundreds of Euros, live families, single mothers, and the elderly that because of special circumstances have become dependent on wat others can and will handdown. The answers from grandchildren because of once lack of understanding, Yes, grandmother, we now live in a different world." Then you hold your tongue and remembering as the best thing to do, Sometimes I think, and so do possibly others in my age group "I no longer belong in this world." Our way of thinking is at another plain.

My admiration and that of many others goes out to all the people that assisted us to get safely accross the IJssel Bridge for us to successfully complete our hunger marches. Not long thereafter the bridge was closed and guarded so that it was no longer possible to return home. The people in this region have received us as members of their families. We weren't hungry anymore but our thoughts were with those at home where they were without food and we didn't know whether they were still alive. On my and the behalf of many others: "a lot of thanks to all the families from the upper IJssel."

Our age group is shrinking. Not everybody reacxhes  the age of 80 yeas or older. Over the last few days we have had the opportunity to let you know and feel what you allmeant for us.In my case probably very special. I'm still regarded like a half-sister. Wat then existed still exists today. Because as long as I live I'll stay in touch with them. Let the younger ones that are present here with grandfather or grandmother, what a world without hunger would be and appreciate the way that they live now.

Regrettably, there are many countries in the world where hunger, sadness and misery exists. Is it possible for us to change this? We still have our fighting spirit and are not too old to work towards where these problems do not exist. As long as I will live I'll keep talking about tyhis and, of course, not only about the hunger. But also over the solidarity and the fear that still follows us around.

Now mij great-grand children will say: "Oma, did you really have all these experiences?" With the help of my granddaughter my story can now be read on www.hongertocht.org. And my story is the same as that which many that are present; others that because of restrictions had to remain at home; or those that no longer live; one way or another also experienced in the hunger winter.

I'll thank you all for your willingness to listen to me and wish you a fine day together.

Rebecca Bredius - van Otterloo