Joop dankt leven aan hulp in hongerwinter

Rotterdamse jochies mochten bij Mariënheemse familie Olde Bekkink eten zoveel ze lusten

De nu 83-jarige Jansje Nieuwenhuis - Olde Bekkink ziet het nog precies voor zich hoe de uitgemergelde Joop Lens in maart 1945 het erf van de boerderij van haar ouders in de buurtschap Linderte tussen Raalte en Mariënheem op kwam lopen. Nu zestig jaar na die hongerwinter, heeft Joop nog steeds contact met Jansje en haar familie.

Door BENNY KOERHUIS
MARRIËNHEEM/SCHOONHETEN

Ik weet het nog goed: 'ik was aan het harken toen Joop eraan kwam met z’n groentekistje op wielen. Hij vroeg of Piet van Reijswoud hier zat, hij moest een pakketje met kleren voor hem afgeven’, vertelt Jansje.

Joop Lens verliet vandaag op de kop af zestig jaar geleden, op maandag 19 maart 1945, zijn geboortestad Rotterdam, waar volgens zijn dagboek maar liefst 400 mensen per week van de honger stierven. ‘Mijn moeder had niet genoeg meer te eten voor me. Uit grote nood stuurde ze mij als 14-jarig kind richting Overijssel waar ik een vriend had zitten in Raalte, om daar te proberen ook bij een boer te komen. Ik kreeg van m’n moeder een stapel pannenkoeken mee, gebakken in de levertraan. Ook ging er een schoolvriend mee, maar die is in Harderwijk teruggegaan. Natuurlijk was het riskant om die reis te ondernemen. Maar het was ‘leven of dood’.

Zo begon Lens zijn verslag getiteld ‘Mijn voettocht van hongerend Rotterdam naar Overijssel in maart 1945’, dat hij opdroeg aan de familie J. Olde Bekkink waar hij zo’n hartelijke ontvangst kreeg. Bij dat gezin verbleef al Joops vriend Piet van Reijswoud, die in het najaar van 1944 door diens vader op de fiets naar de boerderij op het adres ‘Linderte C53’ (nu Ten Haveweg 14) was gebracht. Via Reeuwijk, De Bilt en Harderwijk bereikte Joop, met blaren op z’n voeten maar toch ook al een gevulde buik dankzij vrijgevige mensen en instellingen onderweg, op 24 maart Elburg.

Een dag later schrijft hij in een brief aan zijn ‘lieve ma’: 'Ik zit op het ogenblik in Elburg, ik heb goed gegeten bij het Rode Kruis. Ik wil nu doorgaan naar Kampen. De meeste mensen zeggen dat je bij Kampen de IJssellinie over komt. ’s Middags gaan de Duitse soldaten eten en dan kunnen wij stiekem de prikkeldraadversperring over en dan probeer ik voor ze terugkomen de stad Kampen te bereiken. Ze hebben namelijk de weilanden rondom de stad afgezet.'

Na het lezen van die brief zal moeder Lens enkele spannende dagen hebben doorgemaakt, want pas een week later – op zondag 1 april – schreef zoonlief weer. Het passeren van de zwaar bewaakte IJssellinie was gelukt, al was het wel op het nippertje. ‘Ik rende over de dijk richting Kampen met dat karretje achter me aan, toen ik twee Duitsers op de fiets terug zag komen. “Daar ga je Jopie” dacht ik en verstopte me in het gras onderaan de dijk. Maar ze hadden me toch niet gezien en fietsten rustig door. In Kampen ben ik over de IJsselbrug gegaan, waar de Duitsers me wel fouilleerden maar ik kon gewoon door. Via Zwolle bereikte ik Heino, waar ik bij een arts overnachtte. De volgende dag vroeg ik in Raalte waar Linderte lag. Daar in de buurt vroeg ik naar de familie Olde Bekkink, maar die kende niemand. Wel hun bijnaam, dat was “Loanbroek”. Toen ik op 29 maart het pakje voor Piet had afgegeven mocht ik ook blijven. Ik had naar een andere boer in de omgeving gewild, maar overal zat het al vol met onderduikers en evacués en de geallieerde troepen rukten snel op richting Salland.

De familie Olde Bekkink vond het niet verantwoord als ik verder trok, blikt de nu bijna 75-jarige inwoner van het Brabantse dorpje Rijen terug. ‘Je was er ook wel aan toe’, vertelt Jansje, die na haar huwelijk met Jan Nieuwenhuis (‘van Tiens’) kort na de oorlog verhuisde naar diens ouderlijk huis aan de Portlanderdijk bij Schoonheten. Joop was meer dood dan levend bij ons aangekomen. Hij had meer dan 200 kilometer gelopen. Soms hing hij in een stal tegen een koe aan, om zich een beetje op te warmen. Joop bleek diarree te hebben, maar dat was na enkele dagen over, zo schreef hij aan zijn moeder:

"Mijn diarree is over dus ik mag nu eten zoveel ik wil. ’s Ochtends eet ik twee borden zoetemelkse pap met twee roggeboterhammen. Om 12 uur eet ik twee grote boerden met middageten met spek en worst en lekker spekvet erop. ’s Avonds eet ik weer twee borden pap met roggebrood en aardappelen wat ’s middags is overgebleven. En zo gaat het iedere dag. Het is nu Pasen en ik mag straks net zo veel eieren eten als ik maar wil. Het is hier een fijne boerderij en het zijn hier werkelijk lieve mensen voor me. Dus moe, over mij hoeft u zich niet ongerust te maken."

Zo’n tien dagen later maakte Joop bij zijn gastgezin ook de bevrijding door de Canadezen mee. Die verliep in Mariënheem volgens hem relatief rustig, al sloegen in de omgeving wel enkele granaten in. "In Raalte zijn wij nog naar een bevrijdingsfeest geweest. Heel aardig, alles was versierd. Marsmuziek was er ook aanwezig. ’s Avonds kregen we nog vuurwerk ook. Ik werk haast de hele dag op het land, aardappels poten, bonen poten, alles zaaien enzovoorts. Ik haast een hele boer geworden."

Op 19 juni keerden Joop en Piet samen weer terug naar Rotterdam. Maar het contact met de familie Olde Bekkink bleef bestaan. We gingen tot 1955 regelmatig op de fiets naar Salland, we deden er dan twaalf uur over. Vanaf 1955 kwam ik met Piet op de brommer, in vier uur tijd. Daarna werd het contact wat minder, maar de laatste 15 jaar kom ik weer regelmatig naar Jansje en haar familie. Nu met de trein. Die bezetting duurde maar vijf jaar, maar neemt wel je hele leven in beslag, besluit Joop, terwijl hij samen met Jansje nog eens door het reisverslag bladert. ‘Maar we hebben het mooi overleeft en hebben er prima contacten aan overgehouden’.

Als verteld door Joop Lens

Joop thanks the helpers for saving his life in the hunger winter

Hungry boys from Rotterdam were allowed to eat as much as they could at the Mariënheemse family Olde Bekkink

The now 83 year old Jansje Nieuwenhuis - Olde Bekkink can still see how how the emanciated Joop Lens in March 1945 walked into the yard of the farm that her parents operated in the neighborhood of Linderte that is located between Raalte en Mariënheem. Even now, 60 years after de hongerwinter, Joop still is in touch with Jansje and her family

By BENNY KOERHUIS
MARRIËNHEEM/SCHOONHETEN

I still remember it very well: "I stood in the field raking when Joop arrived with a vegetable box on wheels. He asked whether Piet van Reijswoud stayed here. He had to deliver a package with clothing for him" tells Jansje.