|
Van de gezusters
Hulsbergen naar Septer Warenhuis
Al in 1832 is er
sprake van een J. Hulsbergen in het pand op de hoek
Kruisstraat-Achterstraat waar nu Septers Warenhuis is gevestigd. In 1686
heette dit pad De Witte Swaen. Later ging het bedrijf over van de
gezusters Harmina en Aaltje Hulsbergen, twee van de tien kinderen van
Jan Hulsbergen en Gerritjen de Weerdt. Aaltje, geboren 12 februari 1891,
Harmina geboren 6 juli 1897, en na het overlijden van zijn vrouw ook nog
Antione (Anton), geboren 14 februari 1875, woonde samen op het bovenhuis
van Kruisstraat 13, de huidige winkel van D.J. Septer.
De Winkel: Deze
winkel bestond toen uit twee winkeltjes. Het voorste gedeelte aan de
Kruisstraat was de winkel met gelanterieën en
kruidenierswaren; het achterste gedeelte met de ingang aan de
Achterstraat werd gebruikt voor de verkoop van 'vetwaren" (vet, spek,
reuzel enzovoort). Deze artikelen waren afkomstig van de slagerij die
gevestigd was in het pand waar nu kapper Woldberg is gevestigd,
Kruisstraat 17.
Deze slagery was
in hand van broer Gerrit, geboren 5 augustus 1869, en de bevoorrading
geschiede dan ook via de achterzijde van beide panden. Slager Gerrit had
de schelnaam of bijnaam, hoe U het ook wilt noemen, "de Kö",
afgeleid van kaantjes of zoals de Hattemers zeggen "kööchies". Ik kan
mij nog herinneren toen ik een keer bij "tante Aaltje en ome Anton" over
de vloer kwam, dat er aan de wand een houtsnijwerkeje hing van Hattem
met daarop de gracht die rechtstandig naar boven liep.
Toen ik
daar naar keek en me verbaasde hoe dit water recht de lucht inging,
vertelde ome Anton vol trots dat dit zijn eigen werk was. Ik heb toen
als kleine jongen hierover niets durven zeggen. Anderzijds stond er wel
een prachtige deken kist, ook helemaal door hem zelf gemaakt en bewerkt.
Van
de beide dames zullen alleen de oudere Hattemmers zich nog wat kunnen
herinneren. Op een gegeven ogenblik zou de zoon van Anton de zaak van
beide tantes overnemen, maar dit werdt geen succes en de zaak werd dan
ook te huur aangeboden.
Willem
Hendrik Septer
Dit hoorde Willem Hendrik Septer
via een vertegenwoordiger die bij zijn toenmalige werkgever op bezoek
kwam. Wim Septer, werzaam als bedrijfsleider in Zevenaar, had er wel
oren naar om zelf als winkelier te beginnen. De zaak waar hij toen
werkte kon hij ook overnemen, maar alleen al voor de voorrraad (moest
hij) Fl12.000 betalen in die tijd (1932) was (dat voor) de jonge Septer
iets te veel en dat geld had hij ook niet voorhanden.
Hij verdiende toen wel goed, Fl.
25 in de week, hier ging natuurlijk kost en inwoning vanaf, maar een
eigen zaak was toch zijn streven. Na de voor en tegens tegen elkaar te
hebben afgewogen, besloot hij de zaak van de gezusters Hulsbergen te
huren en op 1 november 1933 nam hij de zaak over.
Huurovereenkomst
Op 17 januari 1934 werdt het
huurcontract opgesteld ten gemeentehuize. Waarom dit daar gebeurde is
niet bekend, maar aan het eind van het contract staat "dat ter
uitvoering dezer, keizen beide partijen domicilie ten gemeente huize te
Hattem."
Zoals in elk contract stonden hier
ook enkele voorwaarden in waar de huurder zich aan te houden had. De
huurder moest het gehuurde netjes en zindelijk bewonen en gebruiken en
verder het gehuurde glasdicht en slotvast houden.
Ook het schoonhouden van putten,
beerputten en schoorstenen kwam ten laste van de huurder. Mocht de
huurder het pand te zijner tijd willen kopen, dan had hij het recht van
voorkeur en moest bij eventuele verkoop zowel door huisreigenaars als
door verhuurder aan schatter (makelaar) aangesteld worden die
onafhankelijk van elkaar de waarde van het zouden taxeren. Het berekenen
van de zegel rechten kwam ook voor rekening van de huurder en wed
geschat op Fl. 5 's jaars en zo kon Willem Hendrik Septer het pand
Kruisstraat huren voor het bedrag van Fl.650 per jaar. Het pand werd
voor de eerste drie jaar gehuurd met het recht dat de huurder de huur
kon doen beeindigen op dertig october, mits schriftelijk opgezegd voor 1
october. De betaling kon geschieden in wekelijkse of maandelijkse
termijnen ten huize van de verhuursters.
Geplunderde uitzet
Er was in die crisis jaren niet al te veel te koop en dit gold
natuurlijk ook voor de winkelier. Het gebeurde dan ook regelmatig, dat
Wim Septer de uitzet van zijn verloofd Truus plunderde om aan de vraag
van zijn klanten te voldoen. Dus toen het stel op 16 mei 1934 trouwde in
Veenendal en voor goed naar Hattem verhuisde, was de uitzet van Truus
Septer behoorlijk kleiner geworden.
Voorzetting bedrijf
De winkel werdt in de eerste instantie
voortgezet met dezelfde artikelen die de gezusters hadden gehad, later
kwamen hier de souvenirs, het speelgoed en de hengelsport artikelen bij.
Wie van de oudere Hattemmers kent niet de grote bamboehengels die door
middel van een grote ketting aan de gevel in de Achterstraat
vastzaten? 's Winters werden ze in de gracht gegooid om uitdrogen
van het bamboe te voorkomen. In het voorjaat werden de dan groen
uitgeslagen hengels weer schoon geveegd. Kwam er iemand on bijvoorbeeld
een hengel van zes meter te kopen, dan werdt deze langs de trottoirband
gelegd, die per band een meter wads, en zo kon men precies de lengte van
de hengel vaststellen. Zelfs was Wim Septer een verwoed sportvisser en
menig Hattemmer heeft hij dan ook advies gegeven op het gebied van
hengelsport.
Hulp
Voor de kruidenierswaren had de familie
Septer de hulp van Anton Heideveld, die de boodschappenboekjes bij de
klanten ophaalde en later de boodschappen bezorgde en dat voor Fl. 2,50
per week. De betaling van de artikelen werd per aflevering gedaan, die
meestal een keer per week was. Toen er kinderen kwamen, werd Alie
Hoogers aangetrokken om als kindermeisje te gaan helpen bij de Septers,
omdat Truus ook mee werkte in de winkel. Dat het werken was, weet
iedereen: door de week van acht 's morgens to acht 's avonds en zaterdag
zelf tot tien uur in de avond. Want zaturdagavonds moest natuulijk nog
wel de stoep geschrobt worden: voor de zondag moest alles er fris en
schoon uitzien.
Dat late werken is er gelukkig niet meer,
maar misschien zijn de oude tijden weer in aantocht, nu de sluitings
tijden zijn vrij gegeven door de Ministerie van Economische Zaken.
Vondsten
Tijdens de laatste verbouwing van
Kruisstraat 13 kwam een oude vetpot uit de grond met daarin een steen,
waarop gekrast stond "J. Hulsbergen 1870" Ook werd de schoorsteen met
daarin drie bijbelse voor stellingen afgebroken. Hiervan zijn er twee
naar de erfgenamen van de familie Hulsbergen gegaan.
In het achterste gedeelte van
Kruisstraaat 13 tegen de muur van het pand van de viswinkel zijn ringen
gevonden waar vroeger vee aan werd gebonden. Daardoor is her vermoeden
dat dit een stal is geweest, zo gek noch niet.
Opvolging
In 1965 is Dirk Jan Septer, nadat hij
enkele jaren stage gelopen had bij collega-winkeliers, bij zijn vader in
de zaak gekomen om deze ten zijner tiid over te nemen. Septer senior is
in oktober 1972 overleden. Septers warenhuis is de enige zaak in Hattem
die vanaf de oprichting op het zelfde punt gevestigd is.
Dirk Jan Septer
PS: Bij deze wil ik de heer A. Gerrits
bedanken voor zijn bijdrage over de familie Hulsbergen. |
From the Sisters
Hulsbergen to Septer Warehouse
Already in 1832 there was talk
about a J. Hulsbergen in de building on the corner of the Kruisstraat
and the Achterstraat where Septers Warehouse is located. In 1686 it was
called "de Witte Swaen" (The White Swan). Later the enterprise went over
to the sisters Harmina and Aaltje Hulsbergen, two of the ten children of
Jan Hulsbergen and Gerritjen de Weerdt. Aaltje, born on February 12,
1891; Harmina born on JUly 6, 1897, and after the death of his wife also
Antione (Anton) born on February 14, 1875, lived on the upper floors of
the building on Kruisstraat 13, the present shop of D. J. Septer.
The shop:. At the time there were
two shops. The front part on the Kruisstraat was the shop with the
haberdashery and groceries. The beck part with the entrance on the
Achterstraat was used for the selling of "fatwares" ((Fat, bacon, etc.).
These articles came from a butchery that was located in the building
were now the hairdresser Woldberg is located ' Kruisstraat 17.
This butchery was ran by brother Gerrit,
born on August 5, 1869, and the supply of goods was transacted by using
the back entrances of both buildings. Butcher Gerrit had the nick name,
whatever you call that, of "the Kö" or as Hattemers
would say "kööchies", a derivative of fried pig skin. I can still
remember that I visited "Auntie Aaltje and Uncle Anton" and explored
their house that I saw a woodcarving hanging on the wall depicting
Hattem and a canal disappeared straightup out of the picture.
When I looked at it, rather
surprised that the water went straight up into the air, Uncle Anton full
of proud announced that it was his work. As a small boy I didn't have
the courage to say anything about it. However, there stood also a
beautiful blanket chest, also made and carved by him.
Only the older Hattemmers
would remember anything about the two old ladies. At a certain point of
time, Son Anton took over the business from the old aunties. It wasn't a
successful venture and the business was then offered for rental.
Willem Hendrik Septer
The news that the business could
be rented was overheard by Willem Hendrik Septer from a representative
that visited his then employer. Wim Septer, who worked as a manager in
Zevenaar who was quite interested in starting to operate as a
storekeeper. He could also have taken over the shop where he worked but
just for the stock he would have had to pay Fl.12,000. At that time
(1932) that was for young Septer just too much apart from the fact that
he just didn't have that much money.
At the time he earned well, Fl. 25 per
week but from this was deducted board and food. But having his own shop
remained the dream. After he weighed the pros and cons he decided to
rent the business from the sisters Hulsbergen and he took it over on
November 1, 1933.
Rental Agreement
On January 17, 1934 the rental agreement
was prepared at the municipal hall. It is not known why it was done that
way but at the end of the contract it states, "in connection with the
execution of this agreement, both parties have selected as their
domicile the municipal hall at Hattem."
As in every contract it described the
conditions that the renter had to comply with. The renter had to live
and work at the property and maintain it in a neat and clean condition
and ensure that all windows and points of entry were secure.
Also the cleaning of the chimneys, septic
tanks and cellars was for account of the renter. In the event that the
renter was interested in buying the property, he would have the right of
first refusal and that the property owners and the renter would
independently from each other appoint valuators who would estimate the
value of the property. The property transfer taxes would be for the
account of the renter and was estimated at Fl. 5 per annum and under
these conditions could Willem Hendrik Septer rent the property at the
Kruisstraat for the amount of Fl. 650 per annum. The property was rented
for a period of three years with the option that the renter could quit
on October 30 provided notice to that effect had been served on October
1. Payment could be made by weekly or monthly installments at the
residence of the owners.
Ransacked Dowry
In these crisis years there wasn't all
that much for sale and that applied also to the shopkeepers. It happened
therefore quite regularly that Wim Septer would sell, to satisfy a
customers demands, part of the dowry that his fiancée, Truus, was trying
to accumulate. Therefore when the couple married on May 16, 1934 at
Veenendaal and before they moved together to Hattem for good that Truus
Septer's dowry had substantially diminished.
Continuation of business.
For starters the shop continued to be
managed and traded in the same articles that the sisters had sold, but
later souvenirs, toys and fishing articles were added to the selection.
Who among the elder Hattemers doesn't know about the long bamboe handles
that, with a large chain, were tied to the facade of the building in the
Achterstraat. In winter they would be thrown in the canal to prevent
them from drying out. In spring the green covered fishing poles would be
cleaned. If someone came along to buy, say - six meter rod, one would be
laid down at the kerb side which, with section of one meter long, would
precisely indicated. Wim Septer himself was an avid fisherman and many a
Hattemmer did receive advise from Wim Septer about the sport of fishing.
Assistance
The Family Septer got help from
Anton Heideveld in running the grocery department. He would collect the
shopping lists and later deliver the ordered goods and for that he
earned Fl. 2.50 per week. Payments for the delivery would be made on
delivery which, normally, would be once per week. When children arrived
in the Septer household, Alie Hoogers was hired as nursemaid, that was,
because Truus was also working in the shop. That it was hard work was
obvious to everyone. During the week it was from 8:00 in the morning to
8:00 in the evening and on Saturday it could even be till 10:00 at
night. That was because on Saturdays it was natural to scrub the shop's
facade and steps because on the sunday everything had to look fresh and
clean.
Working that late is no longer in vogue
but maybe these old habits are coming back now that the shop closing
times have been liberalized by the Ministry of Economic Affairs.
Finds
During the renovations of Kruisstraat 13 an old fat
pot was excavated and inside it was a stone with a scratched inscription
"J. Hulsbergen 1870." Also, the chimney was demolished and three
biblical depictions were saved. Two of these were given to the
descendents of the family Hulsbergen.
In the back part of the Kruisstraat, on the back wall,
of the building that was the fishmonger rings were found in the wall.
That probably proves that the idea that it was a stables in the past
might not be such an silly idea.
Continuation
In 1965, Dirk Jan Septer, after having been an
understudy for several years with shop owner colleagues, joined his
father in the Septer Warenhuis as a prelude to take over management.
Speter senior died in October 1972. Septers Warenhuis is the only
business in Hattem that since its establishment has always been at the
same location.
Dirk Jan Septer
PS: By this means I would like to
thank Mr. A. Gerrits for his contribution about the family Hulsbergen. |
