Freek v/d Walle schrijft:

Wat ik me goed kan herinneren is de kou, de knagende honger, de troosteloze grauwe kleurloze dagen, er was niets meer om voor te leven, alle dagen kou en honger, and during the day we would walk past the garbage heaps

Wij lagen met z'n vieren in een bed, mijn Moeder, mijn oudste broer Wim mijn jongste broertje Wout en ik, zo hielden wij ons nog een beetje warm.

We hadden al het nodige meegemaakt, we aten suikerbieten, bloembollen, en over dag gingen we de vuilnis hopen af om wat eetbaars te zoeken, in die dagen werd er geen vuilnis meer opgehaald, en de straten lagen vol met vuilnishopen.

Ik kwam mijn bed niet meer uit, mijn Moeder maakte zich grote zorgen, en op advies van onze huisarts zijn we de stad ontvlucht.

Dat was nogal wat, mijn Moeder verkocht wat meubeltjes, we moesten toch wat hebben, al was geld niet veel waard.

Mijn Moeder nam buiten haar kinderen ook noch een nichtje van 15 en een buurjongen van 16 mee.

De eerste dag zijn we lopend met alleen wat we aanhadden tot Gouda gekomen, onderweg bedelde we om eten, vanwege de kou had mijn Moeder ons alle drie in een deken gerold met daaromheen een touw en zo sleepte ze ons voort.

In Gouda hebben we een vorstelijke maaltijd genoten bij de Goudsestroopwafel koning heel lieve mensen.

De nacht hebben we door gebracht bij naar ik meen, bij het Legerdesheils.

De volgende dag heeft mijn Moeder voor haar jongste kind een wandelwagen gekregen.

Geweldig lief van die wildvreemde mensen uit Gouda, mijn broer Wout heeft er niet zoveel aangehad, die dag had ik last van enorme maag en darm krampen, waarschijnlijk van het vele eten van de vorige dag, dus het wagentje was tijdelijk voor Freekje

Hoe en waar we de tweede dag heen zijn gegaan ik zou het niet weten, het enige wat ik mij kan herinneren is dat ik op de stoep van een klooster door een daar wonende non ben op gelapt.

Van de verdere reis kan ik me alleen flarden herinneren, we waren met drie grote en met drie kleintjes, mijn moeder heeft daar drie koppels van gemaakt, elke oudere een kleintje, zo was de kans op eten groter, en dat werkte uitstekend, het wandelwagentje puilde uit van het brood, gevolg, mijn broertje Wout moest weer lopen.

Op een paard en wagen zijn wij Amersfoort in gekomen tot aan het station, daar cirkelde vliegtuigen boven de stad, en volgens sommige mensen betekende dat er een bombardement zou volgen, het was dus zaak zo snel mogelijk de stad te verlaten.

Met een Duits konvooi, dat naar Apeldoorn ging zijn wij mee gereden, er werd onderweg verschillende malen gestopt omdat er Engelse vliegtuigen over vlogen, wij verscholen ons dan onder de bomen, voor de Duitsers was dat een routine klus, maar voor ons erg bedreigend.

Er vallen grote gaten in mijn geheugen, dat is niet zo bijzonder, maar wel jammer.

Via de IJsselbrug zijn we in Deventer aangekomen, mijn Moeder mocht niet mee, maar een vrouw die al zo veel moeilijkheden had overwonnen liet zich niet terug sturen. De Duitser in dat wachthokje had thuis ook een Moeder, het was denk ik niet zo harde, ze mocht mee maar moest de andere dag weer terug zijn.

We hebben in Deventer ergens gegeten, waar? Ik weet het niet, we zijn midden in de nacht met begeleiding richting Raalte gelopen via de N: 766 en de N: 348, de weg nr. heb ik nu opgezocht.

Het was aarde donker en ergens halverwege hebben we de nacht door gebracht in een boerderij.

De andere dag naar Raalte dat vond onze Moeder ver genoeg waarschijnlijk in een schoolgebouw brachten we de eerste dagen de nacht door, we sliepen met meerdere mensen op stro.

Enkele dagen later kreeg ik een nieuwe blouse en een nieuwe korte broek wat was ik trots de blouse was licht blauw en de broek donker blauw, en toen ben ik achter op de fiets bij een jonge vrouw samen met een jongeman naar de Raarhoekseweg NR: 46 gebracht.

Onderweg moesten wij de spoorbaan onderdoor, eens was hier een viaduct, er was niet veel van over, we moesten er kruipend onderdoor de fietsen plat.

Aan de andere kant aangekomen werd duidelijk waarom het viaduct was ingestort.

Vliegtuigen kwamen kort na onze doorkomst de spoorbaan bombarderen.

Wij lagen languit in het gras naast de sloot, de granaatscherven vlogen om onze oren, naast het meisje op enkele centimeters van haar been was een scherf ingeslagen.

Ik ben afgeleverd op de boerderij maar ik weet geen datum, ik ben te laat aan mijn zoektocht begonnen, helaas.

Ik wil alle Moeders eren, die deze hongertochten hebben gemaakt, geloof mij, dat was geen eigenbelang, zij deden het voor hun kinderen, maar bovenal wil ik mijn Moeder eren, zij heeft er voor gezorgd, dat ik het leven waardeer, ik het gevoel voor normen en waarden heb.

Mijn ouders zijn inmiddels overleden, mijn vragen zijn daarom te laat, ook mijn nicht die bij ons was, is overleden, ik ben al lang de straat uit, de huizen die er toen stonden zijn afgebroken, de hele buurt is veranderd, er wonen andere mensen.

Die buurjongen heb ik voor het laatst gezien, in de jaren 50, hij is wel wat ouder, leeft hij nog? Zijn naam zou een aanknoping kunnen zijn, hij heet gelukkig geen Jansen of zo, maar een niet zo veel voorkomende naam namelijk Schniermanni, voornaam Frans.

Zoekend in het telefoonboek vond ik een F Schniermanni, in Bergen op Zoom, ik heb deze man gebeld en stelde me voor als Freek van der Wal. Van der Wal? Ik ken wel een van der Wal, daar heb ik naast gewoond, in Rotterdam, en die reis naar Raalte die kan ik me noch herinneren, je moet maar eens langs komen in Bergen op Zoom, ik ben nu 77 jaar en mijn geheugen is niet zo best meer, maar we kunnen wel wat praten over het verleden.

Ik stuur een foto mee van mijn familie,die is gemaakt in 1947, mijn ouders waren toen 12,5 jaar getrouwd.

Wout v/d Walle schrijft:

Via mijn broer Freek van der Wal kreeg ik inzage in de mail die u aan hem heeft toegezonden.

Even voor de duidelijkheid, ik was op die tocht de jongste deelnemer van 4,5 jaar oud, zo dat mijn herinneringen niet zo heel helder zijn na al die jaren.

Maar toch kan ik bepaalde episodes nog wel als de dag van gisteren voor mijn geest halen, iets waarover zelfs mijn broer Freek nog verbaasd is dat ik dat nog weet en dat echt niet als overblijfsel uit de verhalen van onze moeder.

Ik vind het een loffelijk streven van u om deze moeders na al die jaren alsnog in het zonnetje te zetten, we barsten hier in Nederland van herdenkingen maar dat gaat, met alle respect over die mensen die zijn omgekomen in die vreselijke jaren, maar nog nooit heb ik iets kunnen vinden over die moeders die hun leven hebben gewaagt om hun kroost in veiligheid (lees hongerdood) te brengen. En dat deze tocht heel zwaar is geweest dat kan ik mij nu nog steeds best voorstellen.

Ja die oorlog heeft toch wel wat sporen achter gelaten, zelfs na al die jaren bestaat bij mij en ook bij mijn broer Freek de behoefte om vanuit ons gevoel te herdenken en aan die mensen die onze vrijheid en ons leven hebben terug gegeven te bedanken, om u een beetje op weg te helpen over onze gevoelens, we zijn in oktober j.l. naar Normandie geweest om daar persoonlijk aan het strand die mensen alsnog te bedanken voor datgene wat zij voor ons hebben gedaan, ja dit was even terzijde.

Graag zou ik ook op de hoogte willen blijven van uw plannen en willen weten op welke website wij kunnen inloggen om dat gene te delen met al die mogelijke andere mensen die bij u reageren. Groeten. Wout van der Wal

PS  ik lees vandaag in de Oud Rotterdammer dat je grote problemen hebt met je hart, ik wens jou en je Vrouw veel sterkte en hoop van ganser harte dat je plannen betreffende de hongertocht uit mogen komen, onze moeders verdienen dit eerbetoon.

Lees ook over Freek's nostalgia" trip. Klik > Here
 

What I can best remember is the cold and the terrible hunger, every way. There was really nothing to live for, every day it was cold. During the day we walked past huge heaps of uncollected thrash.

We were with the four of us in bed; my mother, my oldest brother Wim, my youngest brother Wout and I. That's how we kept ourselves a little warm.

We already had experienced quite a few things. We ate sugar beets, flower bulbs and in those days we inspected thrash cans in the hope that there would be something edible. Because there was no garbage collection streets were full of tharsh.

I didn't get out of bed anymore. My mother had great worries and, finally, at the advise of out family doctor we fled the big city.

That was quite something, my mother sold some furniture, because we needed some cash even though the money wasn't worth very much.

My mother, in addition to her own children, took also a 15 year old niece along and a neighborhood boy who was sixteen. 

The first day we walked, with only what were dressed with all the way to Gouda. Along the way we begged for food, and because of the cold my other mother had wrapped all three of us in a blanket and she tied a rope around it. That's how we dragged ourselves forward. 

In Gouda we had a "royal" meal of pancakes and "poffertjes" at the Gouda Syrup Waffle King. These were very nice people. 
That night we slept at, as far as I can remember, the Salvation Army. The next day my mother received for somebody a childcarriage to transport the youngest child. 

Enormously helpful were the many unknown people in Gouda.  But my brother Wout didn't get much out of it. That day I had enormous stomach cramps, probably because I ate too much of the previous day  Therefore, I rode in the little wagon and Wout had to push. 

How and where we traveled on the second day, I just can't remember. The only thing I can remember it that we finished up on the front steps of a cloister and there a Nun took care of me. 

In respect of the rest of the journey I can only remember fragments. We traveled with three "older" people and three children.  My mother divided us into three couples; every older person had to take care of a younger one. Also by splitting up that way the chance of getting food was better. It really worked well. Towards the end of the day our little wagon was stuffed full with bread with the result that my brother Wout had to walk again. 

Sitting on the back of a horse drawn wagon we got as far as the railway station in Amersfoort. Planes were circling around above the city. According to some people around us this meant that there would shortly be bombardment. So we thought it wiser  to leave the city as soon as possible . 

We traveled along with a German convoy that went in the direction of Apeldoorn. Along the way it stopped several times because English planes flew over. We hid under the trees. For the Germans this was routine but for us it was unnerving. 

Their are now big holes are now in my memory. That is not a remarkable but it is a pity that, possibly important things have been forgotten.

We arrived, via the bridge over the IJssel, in Deventer. But our mother was not allowed to cross the bridge. But this woman that already had overcome so many difficulties refused to be sent back and leave the children alone. The German in the sentry box also had a mother at home. Maybe he wasn't as tough as he looked. She was allowed to cross provided she returned the next following day . 

In Deventer we ate somewhere, but where?  I don't know. But in the middle of the night, with an escort, we walked in the direction of Raalte. We followed the N 766 and the N 348. These route numbers I just found again. It was pitch black that night and somewhere halfway we spent the night in a farm. 

It took another day to Raalte and my mother thought that it was far enough. Probably that first night we slept in a school building where we slept with many other people on straw. . 

A few days later I was giving a new shirt and short pants. I was very proud because the shirt was light blue and the pants were a dark blue. I then got a ride sitting on the back of a young woman, accompanied by a young man and they took us to Raarhoekseweg 46. 

Along the way we had to go through a tunnel under a railway line. But there wasn't much left of what was once a viaduct. We had to crawl underneath it and laid our bicycle flat on the ground. Having arrived at the other side it was clear why there was so much damage. It had been bombed. Shortly after we had manage to cross another squadron of planes arrive to bomb the crossing once more.

We laid in the grass close to a drainage canal, the shards of exploding bombs flew around our ears. A girl quite close to us had a large bomb fragmen bury itself in the ground only a few inches away.. 

Someone delivered me at a farm but did not know any date. I started too late digging in my memories. 

I really want to honor all mothers who made that hunger march. There was no self interest, they did it for their children. But above all I want to honor my mother. She cared for us, taught me to appreciate life and instilled norms and values.

In the meantime both my parents had passed away. My questions are therefore too late. Even the cousin who was with us has since died. I cleft our street a long time ago. The whole neighborhood has changed. The housesthat stood there have long since been demolished. The whole neighborhood has changed and now different people live there. 

I saw my friend from next door last in the fifties. He would be a lot older now; is he still alive?

His name would be a connection point because it was unusual. It wasn't just Smith or Jones but Schniermanni and his first name was Frans. 

Browsing through the telephone book I found a F. Schniermanni in Bergen op Zoom. I call that umber and introduced myself as Freek van de Wal. "Van de Wal? I once knew a van de Wal. He lived next to me in Rotterdam. THat journey to Raalte? I remember it wel. l. You'll have to come by in Bergen op Zoom. I'm now 77 years old and my memory id not what it used to be. But we will be able to talk about the past."

I'll send you a photograph of my family, that you can use as an attachment to the story. It was made in 1947 then my parents had been married for twelve and a half years.

Wout van de Walle writes:

Via my brother, Freek van der Wal, I got to know about the e-mail that you are sent him. 

To make it clear, I was on that march as well and was the youngest participant. I was four and a half years old. Because of my young age then, my memory is not as clear after all those years. 

But that there are several episodes that I can remember as if they happened yesterday. It's something that my brother is very surprised about that I still remember so much detail. I'm sure that it is not something that I remember from my mother. 

I find it a praiseworthy initiative by you to give our mothers, after all these years, still a place in the sun. We have here in the Netherlands many memories that cover all aspects about people that died in those terrible years, but never have I seen anything about the mothers who risked their lives to protect their children and bring them to safety and save them from a hunger death. That the hongertocht was heavy for all I can well imagine. 

Yes, the war has left us with many scars. Even after all these years my brother and I have the need to express our feelings and remember those people that fought and died for our freedom. They gave us back our life is and I wanted to thank them again. To express feelings we went in October last year to Normandy to walk personally on the beach to express our thanks. 

I would very much like to be kept informed about the plans for the reenactment and would like to know on which website we can see what the intentions are. We also like to know how other people react to the stories.

Greetings. Wout v/d Wal

PS: I read today in the Oud Rotterdammer that you had major problems with your heart. I wish you and your wife strength and express the hope that your plans for the reenactment will turn out to way we all hope.  Our mothers deserve it. 

Also read about Freek's nostalgia trip. Click here >  Here